Aflevering 10 van de reeks van 10 artikelen
In deze reeks over mobiliteit als systeem gaat het vandaag over wat nog ontbreekt.
Na Den Haag en Ede ligt het patroon open op tafel. In wijken, bij werkgevers, op campussen en op gemeentelijk niveau blijken bottom-up initiatieven te werken. Bewoners passen hun gedrag aan. Werkgevers beschikken over grote voorraden onbenutte parkeercapaciteit in de avonduren en weekenden. Gemeenten zien dat benutten goedkoper en effectiever is dan bouwen. De praktijk is niet langer het probleem.
Wat ontbreekt, is samenhang.
De pilots en analyses laten zien hoe een nieuw stelsel van mobiliteit en bereikbaarheid eruit kan zien. Niet als blauwdruk, maar als richting. Parkeren wordt daarin geen statisch recht, maar een variabel sturingsinstrument. Gedrag, gebruik en kosten worden via arrangementen met elkaar verbonden. Door arrangementen te stapelen ontstaan nieuwe combinaties: parkeren met hubs, parkeren met deelmobiliteit, parkeren met spreiden en mijden, parkeren met werkgeversbeleid. Dat maakt het mogelijk om meerdere doelen tegelijk te bedienen.
Juist dat stapelen is cruciaal. Losse maatregelen blijven kwetsbaar. Ze werken lokaal, tijdelijk of dankzij specifieke mensen. Arrangementen maken het mogelijk om dossiers te verbinden die nu gescheiden worden behandeld. Daarmee ontstaat onderhandelingsruimte tussen stakeholders. Niet door te dwingen, maar door belangen zichtbaar te maken en te aligneren. Gemeenten, eigenaren, werkgevers en gebruikers krijgen allemaal iets terug dat voor hen relevant is.
De voorbeelden zijn inmiddels talrijk. In Den Haag liet de bewonerspilot zien dat gedragsverandering snel en voorspelbaar is, mits het systeem klopt. In Ede werd diezelfde logica top-down toegepast als onderdeel van beleid, gekoppeld aan de woningbouwopgave. Op campussen wordt zichtbaar dat arrangementen ook op gebiedsniveau werken. De puzzelstukjes liggen er.
Toch ontbreekt er iets wezenlijks. Er is geen expliciet top-down kader vanuit provincies of het Rijk dat deze initiatieven verbindt, legitimeert en opschaalt. Niet om lokale oplossingen te vervangen, maar om ze te verankeren. Zolang dat kader ontbreekt, blijven succesvolle projecten afhankelijk van toeval, timing en individuele voortrekkers.
Dat is opmerkelijk, juist nu de opgaven samenkomen. De woningbouwopgave vraagt om verdichting in bestaande stedelijke gebieden. Bereikbaarheid staat onder druk. De roep om hubs, deelmobiliteit en spreiden en mijden klinkt steeds luider. Tegelijkertijd ligt er in vrijwel elke stad een grote voorraad structureel onderbenutte parkeercapaciteit. Niet als probleem, maar als kans.
De hulpvraag die hieruit volgt is geen oproep om nieuwe pilots te starten. Die zijn er al. Het is ook geen vraag om extra middelen. De businesscases laten zien dat benutten goedkoper is dan bouwen. De hulpvraag is gericht op mogelijkheidsbesef en agendering. Op het erkennen dat arrangementen een systeemdoorbraak kunnen zijn, en dat dit vraagt om bestuurlijke keuzes op een hoger schaalniveau.
Dit is het moment waarop opinieleiders, beleidsmakers en bestuurders een rol hebben. Niet om oplossingen te dicteren, maar om ruimte te creëren. Ruimte om arrangementen te stapelen. Om dossiers te verbinden. En om lokale successen onderdeel te maken van een groter geheel.
We weten inmiddels hoe het kan. De praktijk heeft zich bewezen. De stip op de horizon is zichtbaar. Wat nu nodig is, is een kader dat deze beweging draagt en versnelt.
De vraag is niet meer of dit werkt. De vraag is wie bereid is om het op schaal mogelijk te maken.
Vorige artikel:
Ede: wanneer benutten beleid wordt
